Overzichtspagina
Geschiedenis van de Noord-Friese lokaalspoorlijnen
Inleiding: welke lijnen en waarom?
Hieronder een overzicht van de geschiedenis van de Noord-Friese lokaalspoorlijnen en de tramlijnen, voor zover de Nederlandse Spoorwegen daarover met goederentreinen hebben gereden. Klik op de link om direct naar dit onderdeel te gaan.
1. De geschiedenis van de Noord-Friese lokaalspoorlijnen in vogelvlucht
2. De geschiedenis van de tramlijn Leeuwarden – Sint-Jacobi Parochie met de nadruk op Beetgumermolen – Mooie Paal Aansluiting
3. Herinneringen van personen aan de Noord-Friese lokaalspoorlijnen
Geschiedenis van de Noord-Friese lokaalspoorlijnen
in vogelvlucht
Van aanleg tot crisis
Een bondige beschrijving van de ontwikkeling van de Noord-Friese lokaalspoorlijnen, de hoogtijdagen tot aan de wereldcrisis in 1929. Van de hand van Oege Kleijne. Voor treinenliefhebbers en lokale historici!
Klik hier.
1930-1969 – de grote veranderingen
De opkomst van fiets, autobus, auto en brommer plus de economische recessie gaven de reizigersexploitatie op de Noord-Friese lijnen de nekslag. De Tweede Wereldoorlog en de daarna volgende jaren met zeer verschillende ontwikkelingen in het goederenvervoer.
Klik hier.
1970 – 2025: van Noord-Friese lijntjes die voorbijgaan
De teruggang, de sluitingen, de opbraak van de meeste lijnen, het werkgelegenheidsproject aan de lijn Leeuwarden – Stiens en de uiteindelijke teloorgang. Geen leuk, maar wel een interessante ontwikkeling.
Klik hier.
Foto: Klaas Okkinga.
Het Noord-Friese lokaalspoor in feiten en cijfers
Per lijn een opsomming van openings- en sluitingsdata, stations en halten. Uiteraard een overzicht van de bronnen en de (vele) mensen die aan deze website hun ondersteuning hebben gegeven. En ook: bijzondere websites als aanvulling op de onze.
Klik hier.
Geschiedenis van de tramlijn
Leeuwarden - Sint-Jacobi Parochie
De eerste decennia van de tramlijn naar Sint-Jacobi Parochie
De Nederlandse Tramwegmaatschappij (NTM) lukte het als eerste een volwaardige railverbinding met stoomtrams in Noordwest-Friesland aan te leggen en te exploiteren. Ook het goederenvervoer met spoorwegmaterieel kwam gestaag op gang.
Klik hier.
Tegenvallers in Noordwest-Friesland. Gaat de NTM dit oplossen?
Bij het vervoer van reizigers zat het de NTM wat tegen in dit deel van Friesland. Zeker de paardentramlijn van Berlikum naar St.-Anna Parochie bleek een zorgenkindje en sluiting volgde al in 1917. Een ander probleem vormden de hoge kosten van kolen in de Eerste Wereldoorlog.
De NS nemen het stokje van de NTM over
Hoe gaat het verder, nu er een verbindingsbaan ligt en het goederenvervoer een flinke impuls heeft gekregen? En hoe neemt NS het op tegen de almaar oprukkende vrachtwagen? Met bijzondere foto’s van Roef Ankersmit, O. de Jong, David Mol en Lieuwe van der Leij.
Klik hier.
De tramlijn in feiten en cijfers en meer…
Daarnaast een beschrijving van de lijn tot Berlikum, heel in het kort over de paardentram naar Sint-Annaparochie, de verlegde tramlijn in Leeuwarden, waarom Mooie Paal zo heet, bronnen en dankzegging, verwijzingen naar websites. Kortom voor elk wat wils.
Klik hier.
Herinneringen aan de Noord-Friese lokaalspoorlijnen
Voor het eerst en het laatst per trein naar Dokkum en Minnertsga
Railfanclub NVBS organiseerde in 1970 een treinrit naar de Noord-Friese raillijn. Over verlaten spoorlijntjes, kleine stationnetjes en een bedaagd excursietreintje.
Klik hier.
Spoorzoeken met een rijke oogst
Na de kennismaking per trein van de lijnen naar Dokkum en Minnertsga, werd het tijd voor een verkenning van de restanten. Op de brommer langs vergeten Noord-Friese Lokaalspoorlijnen. Een ware ontdekkingstocht, in woord en beeld, door Oege Kleijne.
Klik hier.
Een rit op de piepertrein
Het allerlaatste jaar van de piepertreinen tussen Stiens en Holwerd. De lijn was officieel al gesloten. Toch werd er nog één seizoen gereden. Het werd een rit met ups and downs. Een verslag door Oege Kleijne.
Klik hier.
Naar Stiens met slechts één Italiaanse wagen
Wim Hoekema beschrijft een rit op de lijn Leeuwarden – Stiens met slechts één Italiaanse wagon en omlijst zijn avonturen met de nodige flash backs. Een pagina vol herinneringen aan de gemoedelijke sfeer. Daarnaast: uitleg over de aardappelcampagne en over de overwegbeveiliging op goederenlijntjes zoals de Noord-Friese lokaallijnen na beëindiging van de reizigersdienst.
Klik hier.
De laatste jaren van de ‘Noord-Friesche’
Hoe ging dat eigenlijk in die laatste decennia vóór de sluiting van Leeuwarden – Stiens? Wim Hoekema blikt terug met via verschillende onderwerpen: een korte beschrijving van het Vliegveld van Leeuwarden en het lokaalspoor, plus fotoverslagen van een NVBS-excursie in 1992 en de allerlaatste reizigerstrein en het plotselinge einde van het stationsgebouwtje van Jelsum.
Klik hier.
Van Heiloo via Leeuwarden naar… Stiens
Roestige rails, geflankeerd door welig tierend onkruid. Alsof de laatste trein jaren tevoren had gereden. En een lijntje dat wegliep naar een schier eindeloos, verstild landschap. Leeuwarden Halte anno 1982. Hier raakte Hans Elzinga gefascineerd door sfeer van de ‘Noord-Friesche’. Hij doet kond van zijn belevenissen. In tekst en heel fraai beeld.
Klik hier.
Bovenop een trein naar Stiens. Een tamelijk gestoord idee
Tijdens de aardappelcampagnes was er voor de oplettende liefhebber van de “Noord-Friesche” altijd wel wat te zien aan de treinen naar Stiens. Soms viel zelfs een al te enthousiaste spoorwegliefhebber op, want hij maakte foto’s bovenop het dak van een rijdende goederentrein! En verder: vuurwerkvervoer, de eerste 6400 en de laatste 2200.
Klik hier.
Over opgeblazen silo’s, een spoedklus in Stiens
en een werktent op het spoor
Een verhaal over opgeblazen silo’s, een spoedklus en een werktent tegen de rails. En een bijzonder antwoord op de vraag waarom de loc van de dienst naar Stiens ook heen en weer moest tussen Leeuwarden en Heerenveen, in woorde en beeld vastgelegd door Hans Elzinga.
Klik hier.
Het tijdperk van de sikken op de lijn Leeuwarden – Stiens
Met het teruglopen van het goederenvervoer kozen de NS voor bezuinigingen. De grote diesels verdwenen en maakten plaats voor kleinere locomotiefjes: locomotoren. Over sikken en geiten, sproeitreinen en hefbomen die per se moesten worden vervangen. Hans Elzinga vertelt.
Klik hier.
Over gratis jenever, het strafdepot Stiens en illegale goederentransporten
De in 2009 overleden Wietse Hoekstra gold als een van de meest kundige kenners van het Noord-Friese lokaalspoor. Hij haalt verhalen over vroeger op. Met tal van anekdotes en persoonlijke belevenissen. In 2003 leverden zijn levenslange inspanningen een aardig boek op: Verloren sporen.
Klik hier.
Sfeerfoto’s van Wietse Hoekstra (slot)
Tot slot een fotografische terugblik op de Noord-Friese lokaalspoorlijnen aan de hand van sfeerfoto’s van Wietse Hoekstra. Van stillevens via historische foto’s tot vastlegging van de opbraak in Minnertsga.
Klik hier.
Alles weten over de geschiedenis
van het Noord-Friese spoor?
In Friesland en soms ook daarbuiten, kennen de mensen het Dokkumer lokaaltje. Van het liedje, maar soms ook van overleveringen of herinneringen. In oktober 2013 is het 512 pagina’s dikke boek over de Noord-Friesche Locaal Spoorwegmaatschappij en de tramwegen in Noord-Friesland verschenen. Het is een echt standaardwerk voor iedereen die belangstelling heeft in de streekgeschiedenis, spoor- en tramwegen en een groot aantal autobusdiensten. Nu tegen een extra aantrekkelijke prijs. Zolang de voorraad strekt.
Interesse? Meer informatie is te vinden op de website van Uitgeverij Gegarandeerd Ongeregelmatig.
